Tủ chè: đọc dáng tủ, nét chạm và phần khảm

Một chiếc tủ chè có hai khoảng cách để ngắm: nhìn xa là dáng tủ và cách chia phần, đến gần là nét chạm hoặc những mảng khảm trên mặt gỗ. Từ dáng đến chi tiết, món đồ gợi mở cả câu chuyện vùng nghề lẫn bàn tay trang trí.

Một tên gọi, nhiều dáng tủ

Trong tài liệu về nghề mộc Kim Bồng, cơ quan bảo tồn di sản Hội An mô tả tủ chè, còn gọi buýp-phê, là loại tủ thấp, dài, chia phần giữa và hai bên. Tài liệu ghi nhận kiểu chân ở Kim Bồng khác cách đặt tủ trên sạp, ván hoặc phản ở miền Bắc.

Vì vậy, khi xem tủ, hãy nhìn cả khoảng dưới chân và nhịp chia mặt trước. Một dáng thấp kéo dài sẽ tạo cảm giác khác với phần giữa nhô cao; cánh kín và khoang bày đồ cũng góp vào nhịp ấy. Đó là những điểm có thể chỉ ngay trên ảnh khi trao đổi một mẫu mình thích.

Chạm tạo hình khối, khảm ghép thành nét

Bảo tàng Lịch sử quốc gia mô tả khảm trai qua việc cắt họa tiết từ vỏ, đục nền rồi nạm mảnh vào chỗ đã chuẩn bị. Mỗi đường bao vì thế gắn với cả hình mảnh khảm lẫn chỗ tiếp giáp trên nền. Bài viết của bảo tàng cũng giới thiệu truyền thuyết tổ nghề ở Chuyên Mỹ như một câu chuyện được truyền lại.

Với phần chạm, hãy xem khối nổi và khoảng nền quanh họa tiết; với phần khảm, nhìn đường ghép, nét chuyển hướng và cách các mảnh nối nhau. Một chiếc tủ có thể khiến người xem chú ý ở tổng thể rồi giữ mắt lại rất lâu ở một vùng nhỏ trên cánh.

Một mốc nhìn lại từ sưu tập bảo tàng

Trong sưu tập đồ gỗ khảm trai triều Nguyễn, đầu thế kỷ XX, Bảo tàng Lịch sử quốc gia giới thiệu một chiếc tủ có trang trí ở mặt trước và hai bên, với các đề tài tứ linh, tứ quý, tích truyện và phong cảnh. Cách trang trí trải trên nhiều mặt gợi một lối thưởng ngoạn: đi quanh món đồ, xem từng mảng rồi trở về tổng thể.

Từ một hiện vật được định niên đại đến một mẫu tủ gia đình hôm nay là hai câu chuyện riêng. Điều có thể mang theo khi xem mẫu là sự chú ý đến dáng, nhịp chia phần và các chi tiết trang trí. Khi thích một mảng chạm hay khảm, bạn có thể gửi đúng góc ấy để cùng bàn.